Amaç

İş sağlığı ve güvenliği, psikolojinin anabilim dallarından biri olan endüstri ve örgüt psikolojisinin temel çalışma alanlarından biridir. Organizasyonlar çalışan davranışlarına ve bunların altında yatan nedenlere odaklanarak potansiyel tehlikeleri belirleyebilir, hedeflenen müdahaleleri uygulayabilir ve güvenlik performansını sürekli olarak geliştirebilirler. Ancak, fiziksel ve çevresel tehlikelere odaklanan mühendislik/teknik güvenlik programlarının yanısıra, olaylar meydana gelmeden önce önlemek için çalışanların davranışlarını değiştirmek ve olumlu şekilde etkilemek gerekir. Disiplinler arası çalışmaların giderek yaygınlaştığı İş Sağlığı ve Güvenliği alanında psikoloji biliminin de katkısı giderek artmaktadır.  Son yıllarda endüstri ve örgüt psikolojisi alanının ülkemizde gelişmesiyle birlikte giderek artan sayıda endüstri ve örgüt psikoloğu, güvensiz davranışın psikolojik arka planını ortaya çıkarmaya yönelik çalışmalar ile iş sağlığı ve güvenliği alanına hem sektörel hem de akademik düzeyde katkı sağlamaktadır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunumuzda ve 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi Standardında çalışan sağlığı ve güvenliğinin psikolojik boyutlarına değinilmiştir. Öyle ki, 2021 yılında ülkemizin de taraf olduğu 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi Standardının psikolojik yönüne ilişkin alt rehber olarak TS ISO 45003 Psikolojik Sağlık ve Güvenlik Rehberi yayımlanmıştır. Bahsedilen dökümanlarda ve akademik/sektörel çalışmalarda güvensiz davranışların öncüllerinin ve bu davranışların değişiminin psikolojik yönüne giderek artan sayıda atıflar yapılmaktadır. Organizasyonlar güvensiz davranışları değiştirerek ve olumlu yönde etkileyerek kazalar meydana gelmeden önleyebilirler. Güvensiz davranışların yapısını anlamak için çalışanın örgütsel alandaki duygu, zihin ve davranış dinamiğini anlamaya ihtiyaç vardır. Bu sebeple psikoloji bölümünden mezun durumundaki öğrencilerin hem sektörel hem de akademik çalışmalarda iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarına katkı sunmaları önem arz etmektedir. Bu açıdan psikoloji bölümünden mezun olan kişilerin çalışma ortamında çalışanın sağlığı ve güvenliğini sağlamak amacıyla iş yeri hekimi ve iş güvenliği uzmanları gibi iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri ile uyum içerisinde disiplinler arası çalışmalar yapabilmeleri gerekir.  Nitekim, 12. Kalkınma Planımızda (2024 – 2028) ‘iş sağlığı ve güvenliği alanındaki sorumlu kurumların hizmet kaliteleri ile insan kaynağının yetkinlikleri yükseltilecektir’ (s.164) ifadesine yer verilmiştir.

Örgütsel psikoloji alanındaki teorik yaklaşımların ve uygulamaların iş sağlığı ve güvenliği alanında disiplinler arası bir şekilde ele alınacağı bu eğitim kursunda, katılımcıların; derinlemesine ve çok boyutlu olarak çalışanların güvensiz davranışlarını azaltabilmelerine katkı sağlayabilecek, iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarına dahil edebilecekleri örgütsel psikoloji uygulamaları gerçekleştirme becerilerini artırmak amaçlanmaktadır. Belirtilen amaç doğrultusunda belirlenen hedefler aşağıda sıralanmıştır.

Hedefler

Eğitimin sonunda katılımcıların;

1. Güvensiz davranışların altında yatan psikolojik nedenleri kavramaları
2. Güvenli ve güvensiz davranışları ölçme, analiz etme ve değerlendirebilme,
3. Güvensiz davranışların azaltılmasında gerçekleştirilen örgütsel psikoloji temelli müdahaleler konusunda bilgi sahibi olmaları
4. Örgütsel araştırma yaparak bilimsel bilgileri organize etme; uygun teori, kavramlar ve bilimsel kanıtlara dayalı olarak güvensiz davranışları azaltacak uygun müdahaleler konusunda farkındalık kazanmaları,
5. Davranış temelli iş güvenliği konusundaki bilimsel literatürü gözden geçirerek gelecekteki araştırmalar konusunda öngörü kazanmaları beklenmektedir.

Genel etki düzeyinde ise katılımcıların uzun vadede,

1. Teorik anlayış kazanmanın yanı sıra, edinilen bilgileri pratik durumlara uygulayabilmeleri,
2. İş Sağlığı ve Güvenliği ile Örgütsel Psikoloji arasındaki bağı kavramaları,
3. İş Sağlığı ve Güvenliği alanında çalışan profesyoneller ile ile uyum içerisinde daha fazla ortak çalışma alanı oluşturabilmeleri
4. İş Örgüt Çalışma ve Endüstri psikolojisi ve iş sağlığı ve güvenliği alanları kesişimindeki konuları akademik eğitim ve kariyer planlamaları ile bilimsel çalışmaları içerisine nasıl dahil edebilecekleri konusunda farkındalık kazanmaları,

Eğitimin etkililiğine dair ölçümler;

1-     Eğitimin başlangıcında ve sonunda eğitimin etkililiğinin ölçülmesine dair hazırlanacak anketin uygulanacağı ön test – son test uygulaması gerçekleştirilecektir.

2-     Gün sonu deneyim paylaşımı derslerinde ve ders arası sohbetlerinde katılımcılardan eğitimin etkililiğine dair geri bildirimler alınacaktır.  Eğitimin etkililiğine dair elde edilen bilgiler hem etkinlik içi iyileştirmelerde esas alınacak ve sonraki planlanan eğitimlerin etkinliğine katkı sunacaktır. 

Kapsam

Eğitimin psikoloji bölümü 3. ve 4. Sınıf öğrencilerine yöneliktir. Eğitim teorik dersler ve uygulamalı atölye çalışmalarını kapsamaktadır. Katılımcılar bu eğitimin sonunda güvensiz davranışın yapısını ve örgütsel öncüllerini öğrenecek ve güvenlik performansını ölçerek güvensiz davranışların azaltılmasında uygulanan davranış temelli iş güvenliği müdahalelerini kavrayacaklardır. Eğitimin son günü gerçekleştirilecek olan atölye çalışmaları, katılımcıların davranış temelli iş güvenliği konusundaki bilimsel çalışmaları derlemeleri ile ortak bilimsel çalışmalara altyapı oluşturulabilmelerine ve araştırma yöntemleri açısından da bilimsel gelişimlerine katkı sunulacaktır. Eğitim 20 katılımcı ile 32 saat ve 4 gün olarak tasarlanmıştır. Eğitimin 10 uzman eğitmen ve 2 yardımcı personel ile gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Eğitim Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi derslikliklerinde gerçekleştirilecektir. Katılımcılar ve eğiticiler Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Konukevinde konaklayacaklardır. Fırsat eşitliği sağlanması bakımından kadın erkek sayısının olabildiğince eşit olmasına dikkat edilecektir. Farklı bölge ve üniversitelerden katılım destelenerek çeşitlilik sağlanmasına dikkat edilecek ve katılımcıların farklı illerden olması gözetilecektir.  

Eğitimin teorik kısmı eğiticiler tarafından etkileşimli sunum yöntemi ile gerçekleştirilecektir.  Bu eğitim kursunda katılımcıların birbiri arasında ve eğiticilerle etkileşimlerinin yüksek olmasına yönelik müdahaleler yapılmıştır. Eğitimin 1. Gün sabahı tanışma klasik yöntemlerle değil oyunlaştırma yöntemi kullanılarak yapılacaktır. Gün sonu deneyim paylaşımı derslerinin grup çalışması şeklinde tasarlanmasının ise katılımcıların kendi aralarında ve eğiticilerle etkileşimin artmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Etkinliğin öncesinde katılımcılarla daha hızlı iletişim kurmak amacıyla oluşturulacak olan iletişim grupları (whatsapp, telegram vb.) eğitimin sonunda sonlandırılmayacaktır. Bu sayede katılımcılar gelecekteki işbirlikleri için ağ kurma fırsatlarını artıracaklardır.